Witold Wirpsza

Fałszerz

1. Jeżeli ktoś znajdzie ten zeszyt, który zamierzam prowadzić, będzie miał obfity rzeczywisty materiał informacyjny w ręku; mimo iż o samym przedmiocie nie mam zielonego pojęcia, dane będę zbierał wedle mego widzimisię. Nawet nie tyle widzimisię, co raczej wedle mojej dobrej woli, mojego najlepszego wyobrażenia o przedmiocie. Jakie może być najlepsze wyobrażenie o nieznanym przedmiocie?

Jakie może być najlepsze wyobrażenie o nieznanym pejzażu? Najlepsze wyobrażenie o nieznanym niebie gwiaździstym? Pejzaż trzeba zaludnić, zabudować, zalesić, wodom dać cieknąć, dymom dymić, bydłu ryczeć; ziemię od dołu wypaczyć, żeby nie była płaska; ruinę jedną przynajmniej na powierzchni albo pod powierzchnią ustanowić, żeby była historyczna; budowlom przydać styl, choćby dotąd nie bywały, i glebie dać jakość, choćby fantastyczną, i urządzeniom osobliwość.

Osobliwość: mosty tak obliczone, iż lekko noszą na sobie wielotonowe pociągi, załamują się zaś albo wręcz rozpylają, jeśli malutka mrówka na nie nadepnie. Taka może być osobliwość matematyki tego pejzażu.

Nieznane niebo gwiaździste może być na przykład takie, w którym zmniejszone zostały odległości pomiędzy poszczególnymi ciałami, i w którym wobec wielokrotnego wzajemnego przybliżenia są one wzajemnie ogromne i świecące, i w ruchu powolniejsze, zbliżone do ludzkich miar ruchu, i w obrotach, w pełzającym skotłowaniu trudniej obliczalne, kapryśne, tyle że nieustanne; nieznane niebo gwiaździste musi być nieustanne, podobnie jak znane.

Co robić jednak, jeżeli się nie wie, co to takiego: pejzaż i co to takiego: niebo gwiaździste; a sytuacja taka, że wedle najlepszej swej woli i najlepszego wyobrażenia trzeba – choćby samemu sobie – dać wizerunek tych rzeczy? Co wówczas robi z człowiekiem sumienie?

2. Sumienie powinno być niezależne od pejzaży i nieba. To, co dobre, nie może być zgraniczonym, co prawdziwe; sumienie jest wędrownikiem, tam zaś, gdzie zawędruje, jest gościem; może się zgodzić z prawdą, ale również może się zgodzić z nieprawdą; i odwrotnie; prawdziwości nie bada.